The Great Depression กับความพลิกผันที่เกินคาด
       
       คำถามหนึ่งที่ผมตอบยากที่สุดคือ จากนี้ไประบบโลกจะเคลื่อนตัวพลิกผันอย่างไร
       
       ที่ตอบยากเพราะช่วงนี้อาจจะเกิด ‘การพลิกผันที่เกินคาด’ ได้
       
       ในเมื่อเกินคาด....ใครเล่าจะคาดเดาได้
       
       ในกรณีที่ชาวทฤษฎีระบบโลกต้องวิเคราะห์ช่วงประวัติศาสตร์แห่งการเปลี่ยนแปลงใหญ่ พวกเขามักจะใช้ทฤษฎี Chaos มาช่วยวิเคราะห์ช่วงเวลาดังกล่าว
       
       ตามหลักของทฤษฎี Chaos ในช่วงที่เกิดวิกฤตใหญ่ มีโอกาสที่จะเกิดการเคลื่อนตัวแบบพลิกผันที่เกินคาดได้เสมอ เนื่องจากปัจจัยเล็กๆ สามารถแสดงบทบาทที่เราคาดคิดไม่ถึงได้ และในเวลาเดียวกันมักจะเกิดการเคลื่อนตัวแบบการสวิงไปมา เช่น สวิงจากซ้ายสุดไปขวาสุด หรือจากทรุดหนักเป็นกระแสขึ้น หรือจากร้อนมากไปสู่หนาวจัด
       
       ถ้าศึกษาประวัติศาสตร์ในช่วงที่เกิด The Great Depression เราจะพบว่ามีปรากฏการณ์แห่งการพลิกผันไปแบบเกินคาดเกิดขึ้นเช่นกัน
       
       ก่อนอื่นผมขอย้อนประวัติศาสตร์ไปก่อนเกิด The Great Depression สักนิด ผมเองคิดว่าสาเหตุสำคัญที่ก่อเกิด The Great Depression เนื่องมาจากว่า หลังสงครามโลกครั้งที่ 1 เศรษฐกิจยุโรปทรุดหนักมาก มีแต่ประเทศสหรัฐอเมริกาเท่านั้นที่เศรษฐกิจขยายตัวอย่างยิ่ง ส่วนหนึ่งก็เนื่องมาจากสหรัฐอเมริกาไม่ได้เข้าร่วมสงครามโลกครั้งที่ 1 ด้วย สหรัฐอเมริกาจึงมั่งคั่งยิ่งใหญ่ขึ้นจากการค้าอาวุธและการปล่อยเงินกู้ ซึ่งส่งผลทำให้สหรัฐอเมริกากลายเป็นประเทศเจ้าหนี้ของประเทศต่างๆ ในยุโรป ในเวลาเดียวกัน อเมริกาก็พัฒนากลายเป็นฐานในการลงทุนทางอุตสาหกรรมใหม่ๆ อย่างเช่น ไฟฟ้า โทรศัพท์ วิทยุ ภาพยนตร์ และรถยนต์
       
       จากการที่ระบบโลกมีจุดขยายตัวอย่างยิ่งและโดดเด่นเพียงจุดเดียว ได้ส่งผลทำให้บรรดาทุนในยุโรปก็หันไปลงทุนที่สหรัฐอเมริกา จึงเกิดการไหลมากระจุกของทุนจากทั่วโลก นี่เองคือรากที่มาของปรากฏการณ์ฟองสบู่ครั้งนั้น
       
        ‘ความรุ่งเรืองใหญ่’ กับ ‘หายนะ’ ได้กลายเป็นปรากฏการณ์ 2 ด้านของสิ่งเดียวกัน
       
       ในครั้งนั้น ‘ความรุ่งโรจน์’ คือที่มาของการปั่นฟองสบู่ พอฟองสบู่ที่สหรัฐอเมริกาแตกก็ส่งผลแพร่ระบาดไปทั่วยุโรปและประเทศอื่นๆ เศรษฐกิจยุโรปหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 (ซึ่งระบบเศรษฐกิจแย่อยู่แล้ว) ก็ทรุดตาม
       
       นี่คือปรากฏการณ์ที่เกินคาด (ความรุ่งเรืองอย่างยิ่งแปรเปลี่ยนเป็นหายนะได้) ปรากฏการณ์แรกที่เกิดขึ้น
       
       ผมคิดว่านักลงทุนหรือคนทำธุรกิจในยุคนั้นไม่มีใครคิดถึงว่า “จะเป็นไปได้”
       
       ในช่วงที่เกิด The Great Depression เราได้พบปรากฏการณ์การเคลื่อนตัวแบบพลิกผันอย่างรุนแรงตามหลักทฤษฎี Chaos
       
       ปลาย ค.ศ. 1929 พอฟองสบู่แตกที่ตลาดหุ้นสหรัฐอเมริกา ตลาดหุ้นก็ทรุดตัวลงอย่างหนักประมาณ 40 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ คล้ายๆ กับวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ครั้งนี้
       
       รัฐบาลสหรัฐอเมริกาในสมัยนั้น ใช้วิธีกระตุ้นเศรษฐกิจอย่างแรง ด้วยการตัดลดดอกเบี้ยลง จาก 6 เปอร์เซ็นต์ เหลือเพียง 2.5 เปอร์เซ็นต์ และทุ่มเงินจากภาครัฐเข้าไปกระตุ้นเศรษฐกิจ (คิดเป็นเงินปัจจุบันประมาณ 5 แสนล้านดอลลาร์)
       
       พอเวลาผ่านไปประมาณ 1 ปี ภาพรวมเศรษฐกิจทั่วไปดูดีขึ้น ช่วงปลาย ค.ศ. 1930 ถึงต้น ค.ศ.1931 นักวิเคราะห์ทางเศรษฐกิจพูดเป็นเสียงเดียวกันว่า “ระบบเศรษฐกิจได้ก้าวผ่านจุดที่ต่ำสุดแล้ว”
       
       ต้น ค.ศ. 1931 ยอดขายสินค้าในห้างสรรพสินค้าต่างๆ เริ่มพุ่งขึ้น และกระแสการตกงานก็เริ่มลดลงอย่างเห็นได้ชัด
       
        ‘การคาดหวังในอนาคตที่รุ่งโรจน์ครั้งใหม่’ ก็แพร่กระจายออกไป
       
       พอต้น ค.ศ. 1931 ตลาดหุ้นก็เกิดการไหลขึ้นอย่างรวดเร็ว ไปยืนอยู่ในระดับเดียวกับ ค.ศ. 1927 (ก่อนที่ฟองสบู่จะแตก)
       
       สาเหตุหนึ่งที่ทำให้ตลาดหุ้นฟื้นตัวได้ง่ายๆ ก็เนื่องจากการเคลื่อนตัวของตลาดหุ้นไม่ได้ขึ้นกับสภาวะเศรษฐกิจจริงมากนัก แต่สามารถเคลื่อนตัวไปตามความคาดหวังว่า “อนาคตจะดีขึ้น”
       
       หรือกล่าวได้ว่า การเคลื่อนตัวของตลาดหุ้นขึ้นกับ ‘มายาของข่าวสาร’ มากกว่าขึ้นกับความเป็นจริง
       
       พอมีข่าวดีติดต่อกัน และข่าวดีเพิ่มมากขึ้น นักเล่นฟองสบู่ก็แห่กันเอาเงินไปซื้อหุ้นเพราะกลัวตกกระแส ตลาดหุ้นจึงพลิกฟื้นอย่างง่ายๆ
       
       ถึงที่สุดแล้ว ความเป็นจริงจะแสดงบทบาทชี้ขาด เพราะที่แท้ เศรษฐกิจจริงยังอ่อนแออยู่ พอเกิดวิกฤตราคาทองคำ การเพิ่มขึ้นของการตกงาน และวิกฤตธนาคารรอบใหม่ ความตื่นกลัว (Panic) รอบใหม่ก็เกิดขึ้นอีก ตลาดหุ้นดาวน์โจนส์ (Down Jones) ก็ทรุดตัวลงหนักกว่าเดิม
       
       คราวนี้ ตลาดหุ้นทรุดตัวลงไปกว่า 90 เปอร์เซ็นต์จากจุดสูงสุดใหม่ กล่าวได้ว่าทรุดหนักกว่าครั้งแรกเกือบ 100 เปอร์เซ็นต์ พอตลาดทรุดหนัก การตกงานก็ขยายตัวเพิ่มยิ่งขึ้นจาก 3.2 เปอร์เซ็นต์ ในช่วง ค.ศ. 1929 มาเป็น 25.2 เปอร์เซ็นต์ ในช่วง ค.ศ. 1933
       
       ผลิตภัณฑ์มวลรวมประชาชาติ (GNP) ประเทศต่างๆ หดตัวอย่างแรง ที่แย่ที่สุดคือเยอรมนี ซึ่ง GNP หดตัวไปกว่า 20 เปอร์เซ็นต์ จึงปูทางการขึ้นมามีอำนาจของฮิตเลอร์ (Hitler) และเป็นที่มาของสงครามโลกครั้งที่ 2 ส่วนฝรั่งเศส GNP หดตัว 16 เปอร์เซ็นต์ อังกฤษซึ่งดูดีหน่อย GNP ตกไปประมาณ 6 เปอร์เซ็นต์ แต่เกิดการตกงานเพิ่มถึง 20 เปอร์เซ็นต์
       
       เรื่องนี้น่าจะให้บทเรียนต่อบรรดานักวิชาการที่หลงคิดไปว่า วิกฤตเศรษฐกิจขนาดใหญ่จะแก้ไขกันได้ง่ายๆ เพียงแต่ใส่เงินมหาศาลเข้าไป ก็ฟื้นแล้ว
       
       เราคงต้องระวังอย่างยิ่ง เพราะประวัติศาสตร์ครั้งนี้ ‘มีโอกาสซ้ำรอย’ อีกครั้งหนึ่ง
       
       ตอนที่ฟองสบู่เอเชียแตก ค.ศ. 1997 ผมได้เขียนงานเรื่อง มายาโลกาภิวัตน์ ผมใส่คำว่า มายา นำหน้า โลกาภิวัตน์ เพื่อชี้ว่าการเคลื่อนตัวของเศรษฐกิจฟองสบู่แตกต่างไปจากการเคลื่อนตัวของระบบเศรษฐกิจแบบเก่าๆ ทั้งหมด
       
       โลกาภิวัตน์ (หรือเงินไร้พรมแดน) สามารถเคลื่อนตัวด้วยมายาคติ หรือทำให้เกิดความเชื่อร่วมกันว่า “อนาคตจะรุ่งโรจน์”
       
       นักเล่นเกมฟองสบู่ อย่าง นายจอร์จ โซรอส จะเข้าใจเรื่องนี้ดีที่สุด
       
       อาทิตย์ที่ผ่านมา โซรอสกล่าวว่า
       
        “วิกฤตเศรษฐกิจที่ร่วงแบบไม่มีหูรูด...ได้ยุติแล้ว และโลกสามารถหลีกเลี่ยงการล่มสลายของสถาบันการเงินได้แล้ว”
       
       นักเศรษฐศาสตร์อีกจำนวนหนึ่ง เริ่มบอกว่า “เศรษฐกิจกำลังก้าวผ่านจุดต่ำสุดแล้ว”
       
       นี่คือ ส่วนหนึ่งของขบวนการสร้างข่าวดี
       
       ในขณะเดียวกัน ก็มีการประสานเสียงด้วยการทำ Stress Test บรรดาแบงก์ใหญ่ต่างๆ ในสหรัฐฯ ถึง 19 แบงก์ และรายงานว่า ‘มูลค่าความเสียหาย’ ไม่มากนัก
       
       ข่าวทั้งหมด (ไม่ว่าจริงหรือแต่งเพิ่ม) คือการสร้างความคาดหวังว่า “อนาคตกำลังจะสดใส”
       
       ผมคงต้องเตือนเพื่อนๆ ว่า
       
       ประเทศที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในการสร้างภาพคือ สหรัฐอเมริกา ไม่มีใครเก่งกาจเท่า ตั้งแต่สมัยสร้างภาพว่า อเมริกาสามารถส่งมนุษย์ไปเดินเล่นบนดวงจันทร์ได้ รวมถึงการสร้างภาพหายนะเรื่อง Y2K
       
       ก่อนหน้านี้ สหรัฐอเมริกาก็ทำการสร้างภาพใหม่ เริ่มจาก ‘การสร้างภาพประธานาธิบดี’ ที่ยิ่งใหญ่และผิวดำคนแรก กับคำว่า ‘Change’
       
       ภาพเหล่านี้หลอกทั้งคนอเมริกันและผู้คนได้ทั่วโลก
       
       การสร้างภาพจะก่อให้เกิด ‘ความคาดหวังร่วม’ และ ‘ความมั่นใจในอนาคต’ ปัจจุบัน ตลาดหุ้นก็เริ่มทะยานตัวขึ้น
       
       นักลงทุนสมัยใหม่ซึ่งมีชีวิตอยู่กับการเก็งกำไร ก็จะช่วยกันหา ‘กำไร’ โดยร่วมกันปั่น
       
       นักลงทุนรู้ว่า ถ้าช่วยกันปั่น บรรดานักเล่นเกมฟองสบู่ก็จะรวยและมั่งคั่งอีก
       
       ฟองสบู่รอบใหม่ก็จะพองตัว และขยายตัวอย่างรวดเร็ว ซึ่งจะคล้ายกับเหตุการณ์ช่วง ค.ศ. 1931
       
       ผมเองคิดว่า ฟองสบู่ลูกนี้จะแตกง่ายมาก เหมือนกับที่เคยเกิดขึ้นแล้วในปลาย ค.ศ. 1931 เพราะฐานเศรษฐกิจโลกจริงยังอ่อนแอมาก
       
       ปรากฏการณ์แบบนี้น่าสะท้อนภาพถึง ‘ความจำกัดของภาครัฐ’ หรือนโยบายกระตุ้นอย่างแรงทั้งหลาย เพราะการใช้เงินมหาศาลทุ่มเข้าไปกระตุ้น อาจจะเกิดการฟื้นตัวปลอม และหลังจากนั้นไม่นาน จะเกิด Panics ใหญ่ ฟองสบู่รอบสองที่เกิดก็จะทรุดหนักกว่ารอบแรกอีก
       
       เพื่อนๆ อาจจะถามผมว่า
       
        “ถ้าไม่แก้แบบทำให้พองและแตก แล้วจะแก้แบบไหนอย่างไร”
       
       ผมคงตอบว่า “ไม่รู้เหมือนกัน” เท่าที่เคยพบ (ในประวัติศาสตร์) มีอีกแบบหนึ่ง คือแบบญี่ปุ่น ซึ่งใช้การกระตุ้นโดยพยายามจะไม่ให้เกิดฟองสบู่รอบใหม่ขึ้น ใส่เงินเข้าไปกระตุ้น แต่จะใช้เงินไม่มากนัก
       
       กรณีการแก้แบบญี่ปุ่นจะเกิดปรากฏการณ์ ‘ทรุด...แล้วซึม’
       
       ในกรณีของประเทศญี่ปุ่น ฟองสบู่แตกที่ญี่ปุ่นประมาณ ค.ศ. 1990
       
       วิธีแก้ที่รัฐบาลญี่ปุ่นดำเนินการคือ ทุ่มเงินเข้าไปกระตุ้นประมาณปีละ 1 ถึง 2 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ จนถึงปัจจุบัน หนี้สาธารณะของญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นสูงกว่า 100 เปอร์เซ็นต์ของ GNP
       
       ปรากฏว่า เศรษฐกิจญี่ปุ่นไม่สามารถกระเตื้องขึ้น หรือพุ่งขึ้นเลย ในช่วงเวลากว่า 10 ปีที่ผ่านมา
       
       ในกรณีญี่ปุ่นนี้ ชนชั้นนำญี่ปุ่นสามารถหาเงินมากระตุ้นเศรษฐกิจได้อย่างต่อเนื่อง เนื่องจากประชาชนญี่ปุ่นมีเงินออมเยอะ และประเทศญี่ปุ่นเองมีรายได้จากการเกินดุลทางการค้าทุกปี จึงสามารถระดมเงินทุนเข้ามาใช้ในการกระตุ้นเศรษฐกิจไม่ให้ทรุดหนักได้ตลอดเวลานับ 10 ปี
       
       แต่ถ้าเรามองโลกทั้งใบ และมองวิกฤตครั้งนี้ ‘ยาว...และหนักจริง’ บางประเทศเท่านั้นจึงจะทำได้อย่างเช่นที่ญี่ปุ่นได้ทำมา
       
       มองกลับมาที่ ประเทศไทย แค่จะหาเงินมากระตุ้นรอบแรกก็นับว่า ‘แทบกระอักเลือด’ ถ้าวิกฤตยาว และมีรอบ 2 และ 3 ไทยจะหาเงินที่ไหนมากระตุ้น
       
       ถ้าเราศึกษากรณีของญี่ปุ่น และมองย้อนไปที่สหรัฐอเมริกา ผมคาดว่าชนชั้นนำอเมริกันไม่คิดเลือกวิธีกระตุ้นไปเรื่อยๆ แบบญี่ปุ่น จึงหันไปใช้วิธีกระตุ้นขนาดใหญ่ อาจจะเพราะชนชั้นนำอเมริกันชอบเล่นเกมแบบเสี่ยงๆ ซึ่งสอดคล้องไปกับวัฒนธรรมทุนนิยมคาวบอย
       
       วัฒนธรรมแบบคาวบอยนี้ไม่ได้กลัวฟองสบู่ และพร้อมที่จะสร้างฟองสบู่ลูกใหม่ขึ้นอีก จึงเลือกใช้วิธี ‘ทุ่มเงินมหาศาล’ และ ‘สร้างความหวังที่ยิ่งใหญ่’ ขึ้น
       
       แต่...ต้องระวัง ถ้าตลาดหุ้นสวิงกลับมากๆ ในขณะที่เศรษฐกิจจริงของโลกยังดูซึมๆ อยู่ โอกาสพลิกผันจะยิ่งสูง
       
       ตัวอย่างเช่น ในช่วงขาขึ้น นักเล่นฟองสบู่ทั้งหลายก็จะช่วยกันปั่นกำไร ทั้งจากตลาดหุ้น และบางกลุ่มก็จะมาปั่นกำไรจากราคาน้ำมันด้วย
       
       ราคาน้ำมันอาจจะพุ่งขึ้นเมื่อฟองสบู่ขยายขึ้นใหม่ และเมื่อราคาน้ำมันพุ่งขึ้นเรื่อยๆ จะทำให้เศรษฐกิจจริงที่ยังทรุดอยู่ ทรุดต่อ และอาจจะเกิดวิกฤตการเงิน (การพลิกผันของค่าเงิน หรือวิกฤตระบบ เครดิต (Credit) และการตกงานที่เพิ่มขึ้น)
       
       ปรากฏการณ์ของ ‘การวิ่งสวนทางกัน’ ระหว่างเศรษฐกิจฟองสบู่และเศรษฐกิจจริงจะเกิดขึ้น ไม่นานนักจะทำให้เศรษฐกิจจริงทรุดต่อ และจะลากให้ตลาดหุ้นทรุดตัวรอบใหม่ ซึ่งจะทรุดหนักลงกว่าเดิม
       
       ทรุดรอบนี้จะฟื้นยากขึ้นกว่าเก่าอีก
       
       ‘ความคาดหวัง’ จะกลายเป็น ‘ความสิ้นหวัง’ อย่างยิ่ง
       
       เมื่อเป็นเช่นนี้ ศูนย์ของระบบโลกหรือสหรัฐอเมริกาจะทรุดรอบใหม่ แต่การทรุดรอบนี้จะแก้ยากมากขึ้น สาเหตุเนื่องจากประชาชนสหรัฐอเมริกาไม่มีเงินออม เงินออมเป็นศูนย์ มีแต่หนี้ ที่คิดเป็นจำนวนเงินประมาณ 14 ล้านล้านดอลลาร์ ภาครัฐเองก็มีหนี้มหาศาล ประมาณกันว่า กว่า 10 ล้านล้านดอลลาร์
       
       ผู้นำสหรัฐอเมริกาคงต้องทุ่มเงินมหาศาลเข้าไปอีก แต่จะหามาจากที่ไหน หรือไม่ก็ต้องพิมพ์ธนบัตรเพิ่มขึ้น ซึ่งอาจจะก่อปัญหาใหม่ เช่น การทรุดลงของค่าเงินดอลลาร์อย่างหนัก
       
       หลังจากนี้ไป สิ่งที่เราต้องระวังหรือต้องติดตามคือ ปรากฏการณ์การพลิกผันที่เกิดคาด ซึ่งอาจจะเกิดขึ้นได้คล้ายๆ กับช่วงวิกฤต ค.ศ. 1932 ถึง 1933
       
       พลิกจาก ‘วิกฤตเศรษฐกิจ’ เป็น ‘สงครามโลก’
       
       แต่การพลิกผันที่เกินคาดอาจจะเกิดได้ทั้งในด้านบวกและด้านลบเช่นกัน
       
       ผมคาดว่า อีกปรากฏการณ์หนึ่งที่อาจจะเกิดขึ้นในแบบพลิกผันเกินคาดได้ คือในช่วงที่เกิดการพลิกผันไปมารอบสอง ถ้าประเทศจีนและเอเชียซึ่งสามารถพยุงเศรษฐกิจไว้ได้ ก็อาจจะพลิกกลายเป็นโอกาสทองของเอเชีย
       
       เมื่อสิ้นหวังจากสหรัฐอเมริกา เงินทั่วโลกก็จะไหลเข้าสู่เอเชียอีกครั้งหนึ่ง
       
        ‘ยุคแห่งมหาเอเชียบูรพา’ ก็อาจจะก่อเกิด และขยายตัวขึ้น
       
       สิ่งที่น่ากลัวมากคือ ‘วิกฤตในส่วนรอบนอก’ ซึ่งประเมินว่าน่าจะพลิกผันรุนแรงกว่าวิกฤต ณ จุดศูนย์กลาง
       
       เรามักจะพูดกันว่า เวลาที่สหรัฐอเมริกาป่วยเป็นหวัด เราหรือประเทศโลกที่สามก็จะล้มป่วยหนัก...อาจถึง ‘ตาย’ ได้
       
       หรือกล่าวได้ว่า ทุกครั้งที่เกิดวิกฤตที่ศูนย์กลางของระบบโลก ส่วนรอบนอกจะวิกฤตรุนแรงกว่าศูนย์กลางเสียอีก
       
       ตัวอย่างเช่น ถ้าเราย้อนศึกษาเรื่องราววิกฤตโลกที่ผ่านมาในช่วง ค.ศ. 1970 ถึง 1985 ซึ่งถือว่าเป็นวิกฤตลูกยาว
       
       เราก็พบคลื่นขาลงใหญ่ 2 ครั้ง
       
       รอบแรกคือ การทรุดตัวใหญ่ ในช่วง ค.ศ. 1973 ถึง 1975 จุดวิกฤตเริ่มก่อตัวที่ศูนย์กลางของระบบโลก (หรือสหรัฐอเมริกา) ด้วยวิกฤตค่าเงินดอลลาร์ และวิกฤตน้ำมัน หลังจากนั้น ระบบเศรษฐกิจโลกก็เริ่มทะยานขึ้นอีก แต่ทะยานขึ้นแบบคนไข้ที่ยังป่วยอยู่ ในที่สุดก็เกิดการทรุดตัวครั้งใหม่ ที่อาการหนักกว่าเดิม แต่แทนที่จะทรุดหนักที่ศูนย์กลางของระบบ กลับเกิดการทรุดใหญ่ที่ประเทศชายขอบของระบบโลก
       
       ในช่วง ค.ศ. 1980 ถึง 1983 ช่วงนี้ประเทศโลกที่สามจำนวนมากในละตินอเมริกา และแอฟริกา...ถึงกับล้มละลาย
       
       วิกฤตใหญ่ครั้งนี้ เกิดขึ้นที่ศูนย์กลางระบบทุนโลกเช่นกัน (น่าจะหนักกว่าช่วง ค.ศ. 1970 ถึง 1985 เสียอีก) หลังจากเกิดวิกฤต ได้เกิดคลื่นสึนามิทางเศรษฐกิจใหญ่มาก ซัดกระหน่ำไปทั่วโลก (รวมทั้งประเทศโลกที่สาม)
       
       ถ้ามองไปยังบรรดาประเทศโลกที่สาม ผมคาดว่า วิกฤตครั้งนี้จะก่อเกิดปรากฏการณ์ ‘การทรุดใหญ่’ และ ‘การเปลี่ยนใหญ่’ ที่รุนแรงมาก
       
       ประเทศไหนๆ ก็ตาม ถ้าไม่สามารถแก้วิกฤตเศรษฐกิจได้ (ซึ่งยากจะแก้ได้) และวิกฤตในโลกที่สามดังกล่าว จะแปรเปลี่ยนเป็นวิกฤตการเมือง (หรือสงครามกลางเมือง) ในอนาคต
       
       ในกรณีนี้ ประเทศที่น่าเป็นห่วงที่สุดคือประเทศไทย เพราะประเทศไทยถือว่าเป็นประเทศทุนนิยมพึ่งพา มีการพึ่งพาสูงมาก พึ่งพาทั้งการลงทุนจากต่างประเทศ พึ่งพาการส่งออก รวมทั้งพึ่งการท่องเที่ยวจากต่างประเทศคิดเป็นประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ของ GNP
       
       ถ้าวิกฤตระบบโลกครั้งนี้ยาวเกินกว่า 5 ปี ประเทศทุนนิยมพึ่งพาทั้งหมด จะเผชิญหายนะใหญ่ ถึงใหญ่มาก หรือหมายความว่า ในอนาคตอันใกล้ โครงสร้างระบบเศรษฐกิจทุนนิยมแบบพึ่งพาทั้งหมดจะพังทลายลง
       
       ผมเองคาดว่า ปีนี้ประเทศไทยอาจจะติดลบถึง 5 เปอร์เซ็นต์ และอย่าคิดว่า ปีต่อไปจะดีขึ้นเสมอไป (คิดกันง่ายๆ แบบที่นักเศรษฐศาสตร์ชอบนำเสนอ) เพราะอาจจะเกิดปรากฏการณ์แบบ ‘ทรุด... แล้วซึมยาว’ ได้
       
       ถ้าประเทศไทยแก้ไม่ถูกทาง เราอาจต้องเผชิญกับวิกฤตค่าเงิน รวมทั้งการโจมตีค่าเงินบาทรอบใหม่
       
       ถ้าวิกฤตเคลื่อนตัวแบบนี้ เราจะพบวิกฤตที่หนักกว่า พ.ศ. 2540
       
       แต่ถึงอย่างไร ผมคิดว่า
       
       “โครงสร้างเศรษฐกิจทุนนิยมแบบพึ่งพาจะไม่สามารถยืนได้ อีกนาน”
       
       ความจำเป็นอย่างเร่งด่วน ไม่ใช่เพียงแค่เรื่องการกระตุ้นเศรษฐกิจอย่างที่ผู้นำรัฐบาลคิดทำกัน แต่คือการวางรากฐาน หรือปฏิรูประบบโครงสร้างทางเศรษฐกิจใหม่ ทั้งหมดเพื่อใช้แทนที่ระบบทุนนิยมแบบพึ่งพาที่กำลังล้มลง
       
       สิ่งที่สำคัญ ต้องหันมาสร้างระบบเศรษฐกิจภายในใหม่ ที่มีตลาดภายในและตลาดรอบๆ ประเทศที่แข็งแกร่ง และสามารถพึ่งตนเองได้
       
       อาจจะต้องรื้อแนวคิดเรื่อง 3 เหลี่ยมเศรษฐกิจ 4 เหลี่ยมเศรษฐกิจ และ 5 เหลี่ยมเศรษฐกิจ มาพิจารณาใหม่
       
       แต่ไม่ควรจะเป็นเรื่องทางเศรษฐกิจเท่านั้น
       
       และเราคงหนีไม่พ้นที่จะต้องมาทบทวนหรือหันมาผลักดันการสร้างระบบเศรษฐกิจพอเพียงกันอย่างจริงจัง หรืออาจจะต้องปฏิวัติเกษตรกรรมใหม่สู่เกษตรกรรมที่ยั่งยืน หรือเกษตรธรรมชาติที่ไม่ใช้สารเคมีประสานกับแผนการที่เป็นรูปธรรมในการปฏิวัติพลังงานทางเลือกใหม่ รวมทั้งการสร้างชุมชน และเมืองสีเขียว
       
       ที่สำคัญ ประเทศไทยอาจจะต้องพยายามหาความร่วมมือกับประเทศในย่านเอเชียด้วยกัน เพื่อผลักให้เกิดการผนึกประเทศในย่านนี้ให้เป็นหนึ่งเดียว
       
       เราคงต้องช่วยกันสร้าง ‘มหาเอเชียบูรพา’ ขึ้นมา
       
       ไม่ใช่เพื่อความรุ่งเรืองร่วมกันของชาวเอเชียเท่านั้น แต่เพื่อช่วยกันสร้างโลกทางวัฒนธรรมใหม่ ที่เอื้ออาทรต่อธรรมชาติและมนุษยชาติด้วยกัน

จะใช้ทฤษฎี Chaos อธิบาย ‘วิกฤตการเมืองไทย’ อย่างไร                อาทิตย์ที่ผ่านมา ผมมีโอกาสแลกเปลี่ยนกับนักวิชาการท่านหนึ่ง ท่านกำลังเขียนงานวิเคราะห์การเมืองไทยในช่วงที่ผ่านมา (หรือช่วงที่เกิดวิกฤตทักษิโณมิกส์)                ท่านบอกว่า                “ผมคิดจะใช้ ทฤษฎีแบบเครือข่าย หรือ สายใยที่โยงเชื่อมเส้นใยต่อกัน ในแต่ละเส้นสายใยก็จะประกอบด้วยหน่วยย่อย หรือกลุ่มพลังต่างๆ แต่ทุกสายใยและกลุ่มต่างๆ เหล่านั้นจะเชื่อมเข้ากับ ผู้มีบารมีที่อยู่เหนือรัฐธรรมนูญ”                ผมเองคิดว่าท่านคงหมายถึง ‘พล.อ.เปรม’                ผมจึงตอบท่านว่า                “ฟังดูดี แต่ผมไม่เห็นด้วยเลย”                การมองภาพเช่นนี้ ก็หมายความว่า ‘การเมืองไทย’ จะเคลื่อนตัวไปจริงๆ ได้หรือไม่ และอย่างไร เราต้องอาศัยผู้มีบารมีคอยชักใยหรือบงการอยู่เบื้องหลังทั้งนั้น                ผมตั้งคำถามว่า                “จริงหรือ... คนอายุ 88 ปี สามารถชักใยทุกสิ่งทุกอย่างได้ หรือสามารถสั่งการให้ใครทำอะไรตามที่ตนต้องการได้จริงๆ”                ผมแย้งว่า                “ที่แท้แล้ว ระบบการเมืองไทย (ในความเห็นของผม) กลับมี Chaos อยู่ในใจกลาง หรือพูดง่ายๆ บรรดาระบบเครือข่าย และห่วงโซ่ต่างๆ ที่เชื่อมต่อกัน อันที่จริงแล้ว เป็นห่วงโซ่แบบกึ่งอิสระ หรือค่อนข้างอิสระ แต่ละห่วงโซ่หรือกลุ่ม ล้วนมีผลประโยชน์ของกลุ่มตนเองซ่อนอยู่ทั้งสิ้น                ความเป็นอิสระ(หรือกึ่งๆอิสระ) และ ความมีผลประโยชน์เฉพาะหน้า ของทุกฝ่าย ทำให้ใครก็ตามที่มีฐานะเป็น ผู้มีบารมี ล้วนจะต้อง ปวดหัว อย่างยิ่ง”                สั่งได้...ขอได้ แต่พอสั่งแล้ว ซ้ายอาจจะไปขวา หรือสั่งขวาอาจจะเป็นไปทางซ้าย                ผมขอใช้คำวลีของนักการเมืองสำคัญท่านหนึ่งในอดีต ท่านกล่าวอธิบายระบบการเมืองไทยว่า “มันยุ่งตาย...ห่า”                การวิเคราะห์การเมืองที่ยุ่งเหยิงตายห่าแบบนี้ จำเป็นต้องใช้ทฤษฎีแบบที่ยุ่งเหยิง หรือ ใช้ทฤษฎีเครือข่าย ที่มีสภาวะพลิกผัน (หรือ Chaos) เป็นใจกลาง จึงพอจะทำได้                เพื่อนอาจารย์ได้ถามผมว่า                “ผู้มีบารมี ไม่ได้อยู่เบื้องหลังการวางแผนรัฐประหาร 19 กันยาหรอกหรือ!”                ผมแสดงความเห็นว่า                ในสังคมไทย มีผู้คนพยายามทำตัวเป็น ‘ผู้มีบารมีนอกรัฐธรรมนูญ’ มากกว่าหนึ่งสาย ผมขอเรียกคนเหล่านี้ว่า ‘ผู้จัดการประเทศไทย’                ผู้จัดการประเทศไทยทั้งหลายเหล่านี้มีหลายสาย บางคนอาจจะถือว่าเป็นพวก Lobbyists ทุกสายล้วนแต่มีผลประโยชน์ของตัวเอง เชื่อมั่นตัวเอง เอาตัวเองเป็นที่ตั้งทั้งนั้น และมักย้ำหนักหนาว่าตนเป็น “สายตรง”                บรรดาสายตรง จึงมีตรงอยู่หลายสาย ... ไม่รู้ว่า ตรงทางไหนแน่ๆ                ยิ่ง คุณทักษิณ ชินวัตร ซึ่งเป็นคนมีศัตรูมาก จึงมากด้วย ‘ผู้จัดการ’ และ ‘สายตรง’(และไม่ตรงนัก) ทุกสายก็ประชุมกันและวางแผน บางทีก็เกิดแผนหลายแผนมาก                แต่ละแผนก็ไปทางเดียวกันบ้าง ไปคนละทางบ้าง                แผนรัฐประหารจึงมีหลายแผน แต่พอเอาเข้าจริงๆ กับไม่มีใครกล้าดำเนินการ                เรียกว่า “ลับ ลวง พราง” แต่เนื่องจาก “ลับเอามากๆ” ต้องประชุมแล้ว ประชุมอีก...จึงไม่เกิดอะไร                จนถึงวันหนึ่ง นายพลท่านหนึ่ง ที่ไม่อยู่ในแผนของใครมากนัก ท่านทนไม่ได้ จึงขนกำลังรบออกมา                ท่านนายกฯ ทักษิณอยู่ต่างประเทศ ลูกน้องแม้มีมากก็จริง แต่พอลูกพี่ไม่อยู่ ก็ทำอะไรๆไม่ถูก                ‘ไม่กล้าทำอะไร’ เพราะต้องรอเจ้านายสั่งก่อนว่าจะเอาอย่างไร                นายก็ไม่กล้ากลับมาเพราะกลัวว่าน่าจะมีแผน “ลับ ลวง พราง” หลายชั้น คิดลึกเกินไปว่าพวกก่อรัฐประหารจะหลอกให้กลับประเทศ และถูกจับตัว จึงแกล้งก่อรัฐประหารแบบมั่วๆเช่นนี้ขึ้น (แบบไม่มีการเตรียมการ แม้ตัวแถลงการณ์ปฏิวัติ ก็ไม่รู้จะเขียนกันอย่างไร)                รัฐประหารจึงกลายเป็น ‘อุบัติเหตุทางการเมืองแบบฟลุ๊กชนะ’ ครั้งประวัติศาสตร์ และแบบตกกระไดพลอยโจน                หลังจากมั่นใจว่า คุณทักษิณไม่กล้ากลับแน่ ทุกฝ่าย (ลับ ลวง พราง) จึงกระโดดเข้าร่วมพร้อมหน้ากัน เรียกว่า ทุกฝ่าย ทุกกลุ่ม ล้วน ‘ไม่ชอบเสี่ยง’ แต่อย่างไรก็ชอบอยู่กับฝ่ายชนะด้วยกันทั้งนั้น                น่าจะสรุปไว้ “นี่คือ...การเมืองแบบมั่วๆ และลงตัวแบบไทยๆ”                เพื่อนคนหนึ่งเคยถามผมว่า                “ตอนเกิดรัฐประหาร ทำไมคุณยุคไม่เห็นด้วยกับรัฐประหาร 19 กันยา”                ผมตอบว่า                “เพราะผมเชื่อทฤษฎี Chaos และหลักว่าด้วยความพลิกผันอย่างยิ่งโดยหลักของทฤษฎี Chaos เมื่อเกิดสถานการณ์วิกฤตขึ้น อย่าไปคิดใช้ความรุนแรงแก้ปัญหา”                ยิ่งไปใช้วิธีรัฐประหาร ถือว่า ‘อันตรายมากๆ’ เพราะกระแสประชาธิปไตยในประเทศไทยที่ผ่านมา อย่างน้อยย้อนไปตั้งแต่ 14 ตุลา คือกระแสต่อต้านรัฐประหาร กระแสนี้เข้มแข็งมาก และมีประวัติศาสตร์การเมืองยาวนาน                พูดง่ายๆ การใช้ความรุนแรงไปแก้ก็เท่ากับการเอาน้ำมันเทราดเข้าไป แทนที่ไฟดูเหมือนจะดับ กลับจะลุกลามใหญ่โต                การเมืองจึงแตกเป็น 2 ฝ่าย เผชิญหน้ากันแบบหนักหน่วงมากขึ้น และที่สำคัญฝ่ายทักษิโณมิกส์ ได้ฝ่ายต้าน (หรือฝ่ายไม่ชอบรัฐประหาร) เข้ามาช่วยหนุนเสริม                ชัยชนะในการก่อรัฐประหาร จึงสามารถก่อให้เกิดสภาวะพลิกผันเกินคาดได้                ความพลิกผันเกินคาดคือ ‘หลักพื้นฐานของทฤษฎี Chaos’                ผมจำได้ว่า ประมาณ 2 วัน ก่อนเกิดการรัฐประหาร 19 กันยา หนังสือพิมพ์ชั้นแนวหน้าฉบับหนึ่งของไทยได้เชิญผมไปพูดเรื่องวิกฤติการเมืองไทย                มีคำถามถามผมว่า “เห็นด้วยกับ การก่อรัฐประหาร หรือไม่”                ผมตอบตรงๆ                “ผมไม่เห็นด้วย เพราะไม่คิดว่าสถานการณ์บ้านเมือง (ขณะนั้น) จะแก้ไขได้ด้วยการก่อรัฐประหาร และหากใช้รัฐประหารจริง จะทำให้การเมืองไทยค่อยๆ ก้าวสู่วิกฤตการเมืองใหญ่ในอนาคต”                หลังจากเหตุการณ์รัฐประหาร 19 กันยาไม่นานนัก ผมถูกเชิญไปพูดในที่ต่างๆ ประมาณ 3 ถึง 4 ครั้ง                ทุกครั้งที่พูด ผมจะเอ่ยถึงบทกวีโบราณ ซึ่งเป็นคำทำนายชะตาของบ้านเมือง ที่เขียนไว้ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์ เขียนเตือนว่าในช่วงประวัติศาสตร์อนาคต “จะเกิดกลียุค” ขึ้นมาได้อย่างไร                เนื้อความบทกวี มีว่า                ...ผู้มีศีลจะเสียซึ่งอำนาจ        นักปราชญ์จะตกต่ำต้อย        กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย        น้ำเต้าอันลอยจะถอยจม        กรุงประเทศราชธานี        จะเกิดการกลียุคทุกแห่งหน…                มีครั้งหนึ่ง พอผมกล่าวถึงกวีบทนี้จบ ผู้ฟังท่านหนึ่งถามผมทันทีว่า “ผู้มีศีล หมายถึงใคร”                ผมก็ตอบ “หมายถึง...รัฐบาลสุรยุทธ์”                และผมได้ขยายความต่อไปว่า                “นักปราชญ์ ก็คือบรรดาปัญญาชนอาวุโส ที่คนไทยทั่วไปนับถือมีศรัทธา จะตกต่ำต้อย เพราะปราชญ์ของบ้านเมืองจำนวนหนึ่งอาจจะไปสนับสนุนรัฐประหารครั้งนี้ หวังอยากให้ความวุ่นวายในบ้านเมืองสงบลง แต่บรรดาปราชญ์อีกส่วนหนึ่งจะหันไปสนับสนุนฝ่ายทักษิณ เนื่องจากไม่ชอบการรัฐประหาร ทั้ง 2 ฝ่ายก็จะตกต่ำลงเพราะประชาชนจะลดความเชื่อถือ และไม่รู้ว่าจะเชื่อฝ่ายไหนดี                คำว่า กระเบื้องจะเฟื่องฟูลอย ก็คือการกลับมาของพลังทักษิโณมิกส์ ซึ่งจะนำสู่สภาวะกลียุค หรือการใช้ความรุนแรงในอนาคตอีก”                เหตุการณ์การรุกใหญ่ของฝ่ายเสื้อแดง หรือพลังทักษิโณมิกส์ที่ก่อตัวขึ้นครั้งนี้ ดูราวจะช่วยเราให้เข้าใจคำทำนายโบราณนี้ว่า “กำลังใกล้ความจริงเข้ามาทุกขณะ”                ถ้าหาก คุณทักษิณ สามารถก่อสภาวการณ์ ‘แดงทั้งแผ่นดิน’ สำเร็จ ก็จะเกิดการกลียุคทุกแห่งหนได้ เพราะสังคมจะแตกฝักแตกฝ่ายอย่างยิ่ง เมื่อฝ่ายเแดงสุดๆ ขยายตัวกว้างใหญ่ขึ้นก็จะต้องเผชิญกับพลังฝ่ายเหลืองสุดๆ จะเกิดสงครามขึ้น คนไทยอาจต้อง “ฆ่ากันเอง” อย่างไม่มีหนทางประนีประนอมกันได้อีก                โชคดีเหลือคณา.... ‘แผนแดงทั้งแผ่นดิน’ ของคุณทักษิณ ประสบความผิดพลาดอย่างยิ่งเช่นกัน เพราะฝ่ายนี้ลงมือโดยใช้ ‘ความรุนแรง’ มากเกินไป                ก่อนเกิดวิกฤตจลาจลครั้งนี้ เพื่อนๆ จำนวนหนึ่งชวนผมไปวิเคราะห์สถานการณ์ให้พวกเขาฟัง                ผมกล่าวว่า                “ศึกครั้งนี้ คุณทักษิณนำทัพเอง”                ดังนั้น ‘เมื่อนำทัพเอง’ คุณทักษิณก็ต้องมีแผนการ ‘ก่อกบฏ’ อย่างดี และวางแผนอย่างเป็นระบบ                หลังจากนั้น ผมก็เล่าเรื่องแผนสงครามประชาชนที่ผมคาดคิดให้เพื่อนๆ ฟัง ผมย้ำว่า “นี่คือการคาดการณ์ของผมเองเท่านั้น อาจจะถูก หรือผิด ก็ได้”                มีเพื่อนคนหนึ่งสงสัย ถามขึ้นว่า                “ในเมื่อคุณทักษิณ เก่ง ฉลาด มีความสามารถสูง และมีการวางแผนอย่างดี ทั้งยังมีเงินจำนวนมหาศาล มีตำรวจเข้าฝักใฝ่เกือบ 80 เปอร์เซ็นต์ รวมกับทหารอีกจำนวนหนึ่งเข้าร่วม คุณยุคคิดว่า ฝ่ายทักษิณจะชนะหรือไม่”                ผมตอบอย่างไม่ลังเลเลยว่า                “ไม่”                เล่นเอาเพื่อนๆ จำนวนหนึ่ง ออกอาการงงๆ                ผมจึงขยายความว่า                จุดอ่อนของคุณทักษิณ อยู่ที่ตัวคุณทักษิณเอง อยู่ที่...‘ใจคุณทักษิณ’ ท่านมี ‘ใจ’ ที่อหังการ เคียดแค้น และร้อนรุ่มสุมอกยิ่ง                ถ้ารอสถานการณ์ต่อไปอีกสัก 5 เดือน ภาพความล้มเหลวในการแก้ปัญหาเศรษฐกิจของฝ่ายประชาธิปัตย์ก็จะเกิดก่อขึ้น...เห็นได้ชัดขึ้น ผู้คนจะมองเห็นความไร้น้ำยาของพรรคประชาธิปัตย์                ความจริงแล้ว...ไม่ต้องรีบ ไม่ต้องร้อน... ก็ชนะแน่ๆ                อนิจจา! ใจคุณทักษิณร้อนยิ่งกว่าไฟ ใครจะไปห้ามไปทัดทานได้                เมื่อใจร้อนรนอย่างยิ่ง ก็ตัดสินใจหันไปรวมตัวกับพวกหัวใจร้อนรนเช่นกัน ที่เรียกตัวเองว่า “นักปฏิวัติฝ่ายประชาชน”                พอรวมดวงใจที่ร้อนรนและชอบใช้ความรุนแรงเข้าเป็นหนึ่งเดียวกัน                ทั้งหมดหันไปคิดแต่จะใช้ยุทธศาสตร์สงคราม ที่เรียกว่า “การปฏิวัติโค่นล้มสถาบัน” โดยไม่คำนึงความรู้สึกนึกคิดของประชาชนทั่วไป และยังหลงงมอยู่กับการใช้ยุทธวิธีทางการทหาร ร่วมกับการใช้ความรุนแรงนำการเมือง                ‘แผนใหญ่’ จึงกลายเป็นแผนก่อกวนเมือง แผนลอบสังหาร และอื่นๆ เพื่อก่อจลาจล เพื่อหวังให้ฝ่ายตรงข้ามใช้กำลังปราบ หรือใช้ทหารเข้ามาปราบ และคาดว่าฝ่ายทหารอาจจะฉกฉวยสถานการณ์ดังกล่าวก่อรัฐประหารขึ้นอีกครั้ง และหากเกิดการ “ฆ่า” ประชาชน ก็จะเข้าตามแผน จึงคิดว่า “ชนะแน่ๆ”                ผมบอกเพื่อนๆ ว่า “อย่าเป็นกังวลไปมาก”                ตามหลักทฤษฎี Chaos ทุกอย่างมักจะไม่เป็นตามแผน และจะพลิกผันไปทางตรงกันข้าม และเกินคาดเสมอ                ผมกล่าวอย่างสรุปว่า                ‘ใจที่ร้อนรน และอหังการอย่างยิ่ง’ คือจุดอ่อนที่สำคัญที่สุดของแผนครั้งนี้ แทนที่ฝ่ายทักษิณจะชนะ จะพลิกเป็นฝ่ายแพ้...และจะแพ้อย่างหมดรูป                บทสรุป                ถ้าเราติดตามสถานการณ์การก่อกบฏแบบวันต่อวัน เราจะเห็นความพลิกผันไปมาอย่างยิ่ง                ฝ่ายก่อกบฏสามารถระดมพลนับแสนได้ และมีกำลังตำรวจ กำลังทหารหนุนหลังอยู่ลับๆ จึงเป็นฝ่ายกระทำด้านเดียวโดยตลอด และสามารถบุกที่ประชุม Asean จนรัฐไทยต้องปิดการประชุม                หลังจากนั้น ผู้นำฝ่ายกบฏก็ประกาศฉลองชัยครั้งใหญ่ และประกาศรุกรบต่อ                ราวกับว่าฝ่ายรัฐกำลังจนแต้ม และหาทางออกอื่นๆ ไม่ได้ ต้องใช้กำลังทหารเข้าปราบ (ซึ่งจะเข้ากับแผนที่ฝ่ายแดงเตรียมไว้)                แต่สถานการณ์ก็กลับพลิกผัน ‘จากชนะเป็นแพ้’ ภายในวันเดียวอีกเช่นกัน                ทั้งหมดสะท้อนภาพการเมืองไทยเวลา Chaos ที่พลิกผันอย่างยิ่ง (วันต่อวัน)                ฝ่ายรัฐ “ชนะ” ได้อย่างไร?                ผมคิดว่า วิกฤตใหญ่ครั้งนี้ก็สอนบทเรียนที่ “มีค่า” หลายอย่าง                อย่างแรก สอนว่า ‘ความอ่อน’ สามารถเอาชนะพลังที่ ‘แข็งกร้าว’ ได้ เนื่องจากฝ่ายหนึ่งใช้การทหารนำการเมือง ส่วนอีกฝ่ายหนึ่ง ถึงแม้จะใช้การทหาร แต่ก็ถือว่าต้องใช้การเมืองนำการทหาร                ‘ผู้นำทหารไทย’ รู้เรื่อง “การเมืองนำการทหาร” ดี เพราะได้บทเรียนสำคัญเรื่องนี้ในอดีตช่วงสงครามกับพรรคคอมมิวนิสต์                จึงคิดปราบโดยการใช้ความรุนแรงอย่างจำกัดที่สุด ผลจึงกลายเป็นที่มาแห่งชัยชนะ                อย่างที่สอง ฝ่ายหนึ่งนำด้วย ‘หัวใจที่ร้อนรน และอหังการ’ ประเมินตัวเองสูง มีอัตตามาก เมื่อใจร้อนและอัตตาสูง ท่านผู้นำก็ ‘ไม่ฟังใคร’ ทั้งสิ้น                “สั่งเอง หรือสั่งตรง”                คุณทักษิณไม่เข้าใจ ‘หัวใจของบรรดาลูกน้อง’ ไม่เข้าใจคำพูดของคุณเนวินที่กล่าวทำนองว่า “พวกผมไม่ใช่ ทาส ที่ต้องทำตามนายทุกอย่าง เมื่อทำอะไรไม่ถูกใจ...ก็ไสหัวไล่ส่ง”                นายมักจะชอบใช้เงินซื้อคน แต่อำนาจของเงินก็จำกัดมาก                ‘ผู้เป็นทาส’ ก็จะรัก ‘เงินนาย’ มากกว่ารักและบูชาตัวนาย                บรรดาทาส จึงไม่ใช่ทาสจริงๆ และหลอกนายได้ด้วย พวกเขารับปากนายทุกอย่าง บอกนายว่า “ชนะแน่” แต่ขอให้นายจ่ายเงินเยอะๆ                เงินที่จ่ายก็ถูกยักยอกกันมาก บางสายจ่ายต้นทางถึงเกือบร้อยล้าน แต่พอไปถึงระดับแกนนำเหลือแค่แสน พอถึงชาวบ้านจริงๆ ก็ได้แค่สามร้อย...ห้าร้อย                ตัวนายเองก็รู้ว่าพวกนี้ไม่ได้รักนายจริง และไม่ยอมตายเพื่อนายแน่ จึงไม่เชื่อใครทั้งนั้น นายต้องเข้ามาควบคุมและสั่งการเองโดยตรง                ความขัดแย้งภายในฝ่ายแดงก็เกิดขึ้น และเกิดปั่นป่วนภายใน                ฝ่ายหนึ่งที่ ‘ไม่ใช่ทาส’ จึงประกาศยอมแพ้                ที่แพ้...ก็ไม่ได้แพ้ฝ่ายตรงข้าม แต่แพ้ภัยตัวเองมากกว่า                ในขณะที่ ฝ่ายภาครัฐถือได้ว่ารู้ ‘ค่าของการมีสติ’ ที่มั่นคง เมื่อมีสติมั่นคงมากกว่า เวลาที่ต้องเผชิญวิกฤตใหญ่ ก็จะสงบ และไม่แก้ปัญหาอย่างเร่งรีบร้อนรน                เป็นฝ่ายถูกกระทำ...จนผู้คนเห็นใจ                ผู้นำฝ่ายรัฐ ‘อัตตา’ไม่สูงนัก จึงพยายามระดมกำลังจากทุกฝ่ายเข้ามาช่วยกัน                กล่าวโดยสรุป                เรื่องราวทั้งหมด ชี้ว่า “น้ำ...เท่านั้น ที่ใช้ดับไฟได้”                กล่าวแบบเต๋าก็คือ ถ้าอีกฝ่ายหนึ่งมากล้นด้วยพลังหยาง (หรือโอเวอร์หยาง) อีกฝ่ายหนึ่งก็ต้องใช้พลังหยินเข้ารับศึก                ขอย้ำว่า ‘พลังหยิน’ หรือพลังน้ำที่จะใช้ดับไฟ (หรือรับศึกได้) ก็ต้องมีจำนวนมาก                คำว่า พลังหยินที่มีจำนวนมาก หมายความถึงการผนึกกำลัง ประชาชนทุกภาคส่วน และพลังฝ่ายรัฐที่รักสันติ เข้าด้วยกัน                พูดง่ายๆ นับจากนี้ไป ทั้งภาครัฐและภาคประชาชนต้องผนึกพลังกัน ทำงานร่วมกัน ช่วยกันทุกฝ่าย สร้างสรรค์พลังประชาชนที่รักสันติ รักประชาธิปไตย รักบ้านรักเมืองขึ้นมา                พลังนี้ จึงจะสามารถปกบ้านคุ้มเมืองได้                จึงจะแปร ‘วิกฤต’ เป็น ‘โอกาส’ ได้                แปร ‘หายนะ’ เป็น ‘พลังแห่งการสร้างสรรค์’ ได้                ที่สำคัญไม่น้อย คือคำกล่าวโบราณของเต๋าว่า                “ในหยินก็ต้องมีหยางซ่อนอยู่ที่ใจกลาง”                กล่าวคือ ‘ฝ่ายหยิน’ ต้องมีการสร้างสภาวะ ‘ผู้นำที่โดดเด่น’ มีใจที่เปิดกว้าง และมี ‘องค์กรนำที่เข้มแข็ง’ และข้อสำคัญ ต้องสามารถระดมผู้คนที่มีความสามารถมาช่วยกันทุกด้าน และรู้จักใช้ปัญญาผนวกกับคุณธรรมนำทาง                                                                                    จนกว่าจะพบกันอีก                                                                                   ยุค ศรีอาริยะ

ทฤษฎีระบบโลก : ประวัติศาสตร์แห่งปัจจุบัน และอนาคต
       
       คนไทยมักไม่ชอบวิชาประวัติศาสตร์นัก เพราะไปหลงคิดว่าเป็นวิชาที่น่าเบื่อมาก อาจจะเพราะเราเรียนเฉพาะเรื่องประวัติศาสตร์ประเทศไทย ซึ่งมีกรอบเรื่องราวที่แคบ และเรื่องราวประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ที่เรียนก็เป็นเพียงเรื่องสงครามหรือการสู้รบเท่านั้น อย่างเช่น ประวัติศาสตร์สงครามการสู้รบระหว่างไทยกับพม่า
       
       เราลืมไปว่า ‘ประวัติศาสตร์ คือวิชาที่อุดมสมบูรณ์ที่สุด และไม่ได้ดำรงอยู่ในพรมแดนที่แน่นอน มีเรื่องราวทุกเรื่อง ทุกรส ทุกแนว ทุกวิถีทาง รวมดำรงอยู่ด้วยกัน’
       
       มีเรื่องราวอะไรเล่าที่ผ่านมาไม่ถือว่าเป็นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ แม้แต่เรื่องราวของการกำเนิดจักรวาล กำเนิดมนุษย์ เรื่องราวของคนบ้าคนหนึ่ง หรือแม้แต่เรื่องความเป็นมาของสุนัขพันธุ์ต่างๆ ก็ถือว่าอยู่ในวิชาประวัติศาสตร์ทั้งนั้น
       
       ดังนั้น วิชาประวัติศาสตร์ คือองค์รวมของวิชาทุกวิชาที่ประกอบเข้ามาด้วยกัน
       
       เมื่อเราเรียนรู้ประวัติศาสตร์ เราก็จะได้ความรู้มากมายในทุกๆ ด้านในเวลาเดียวกัน
       
       ที่น่าสงสารกว่าคือความเชื่อว่า ‘ประวัติศาสตร์ก็คือเรื่องราวในอดีต ไม่เกี่ยวข้องอะไรมากนักกับปัจจุบัน’
       
       เราลืมไปว่า เราแยกปัจจุบันจากอดีตไม่ได้เลย
       
       เวลาที่เราพบเรื่องราวที่กำลังก่อเกิดขึ้นในปัจจุบัน เราก็จะค้นพบรากที่มาหรือสาเหตุซึ่งดำรงอยู่ในอดีต
       
       บางครั้งก็พบว่า มีเรื่องราวคล้ายๆ กันจำนวนมากมาย ซึ่งเคยเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่าในอดีต
       
       สาเหตุที่มาของเรื่องราวเหล่านั้น หลายต่อหลายครั้งมักจะคล้ายๆ กัน และจุดจบสุดท้ายก็มักไม่ต่างกัน
       
       นักประวัติศาสตร์บางท่านจึงชอบกล่าวไว้ว่า
       
        “ประวัติศาสตร์มักจะซ้ำรอยเดิมเสมอ”
       
       แต่ที่แท้แล้ว ประวัติศาสตร์ มักจะเคลื่อนตัวเป็นวัฏจักรที่หมุนไปหมุนมา แต่ไม่ซ้อนทับที่เดิม
       
       ตัวอย่างเช่น เรื่องราวของ Empireหรืออาณาจักรโบราณ ก็มักจะมีชีวิตแบบวัฏจักรของการก่อเกิด รุ่งเรือง แพร่ขยายตัว และเสื่อมสลาย ไม่ต่างกัน
       
       นี่คือหลักพุทธที่เรียกว่า วัฏสังสาร
       
       สาเหตุของการก่อเกิดและการเสื่อมสลายก็คล้ายๆ กัน
       
       เมื่อถึงคราวเสื่อมสลายและความตาย ประวัติศาสตร์ในช่วงนี้ถือว่าเป็นช่วงของการเปลี่ยนผ่านใหญ่
       
       ประวัติศาสตร์ในช่วงของการเปลี่ยนผ่านถือว่าเป็นประวัติศาสตร์ที่มีลักษณะเฉพาะแบบหนึ่ง ซึ่งในช่วงนี้จะมีวิกฤตรุนแรง และมีความพลิกผันขนาดใหญ่ก่อปรากฏขึ้น
       
       ถ้าถามผมว่า
       
       “ประวัติศาสตร์โลกหลังวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ คือประวัติศาสตร์แบบไหน”
       
       ผมก็คงตอบอย่างมั่นใจว่า
       
       “นี่คือ ประวัติศาสตร์ในช่วงของการเปลี่ยนผ่านขนาดใหญ่”
       
       ถ้าจะเข้าใจช่วงประวัติศาสตร์ของการเปลี่ยนผ่าน เราน่าจะศึกษาอดีต หรือประวัติศาสตร์ในช่วงเปลี่ยนผ่านในยุคที่ผ่านมา ก็จะช่วยให้เราเข้าใจเรื่องราวการเปลี่ยนผ่านในช่วงปัจจุบันได้ดีขึ้น
       
       การเรียนรู้อดีตนั้นจึงมี ‘ค่า’ มาก เพราะจะช่วยให้เราอ่านปัจจุบัน และอนาคตได้ดีมากยิ่งขึ้น
       
       ปัจจุบัน นักวิชาการทางเศรษฐศาสตร์ทั่วไปเริ่มหันไปศึกษาวิกฤตเศรษฐกิจใหญ่ที่เรียกว่า The Great Depression เพราะเชื่อกันว่า วิกฤตเศรษฐกิจครั้งนี้น่าจะรุนแรงไม่ต่างจากวิกฤตใหญ่ในช่วง ค.ศ. 1929 ถึง 1933
       
       นักวิชาการทางเศรษฐศาสตร์เชื่อว่า เราน่าจะเรียนรู้แบบสรุปบทเรียน ศึกษาทั้งด้านความสำเร็จ และความล้มเหลวในการแก้ปัญหายุคนั้น เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในปัจจุบัน
       
       แต่ผลงานศึกษาเท่าที่ผมอ่านพบกลับมีจุดอ่อนที่สำคัญอยู่ประการหนึ่ง คืองานส่วนใหญ่เป็นงานศึกษาทางเศรษฐศาสตร์ จึงมองโลกอย่างแยกส่วน มองเฉพาะเรื่องเศรษฐกิจเท่านั้น จึงหลงสรุปคิดไปว่า The Great Depression ถือเป็นวิกฤตทางเศรษฐกิจเท่านั้น
       
       ปัจจุบัน ทฤษฎีระบบโลกจะสอนให้เราเข้าใจโลกแบบบูรณาการ (ไม่แยกส่วน)
       
       ดังนั้น ถ้ามองแบบไม่แยกส่วน เราจะพบว่าวิกฤตเศรษฐกิจ ค.ศ. 1929 ถึง 1933 นั้น ก่อกำเนิดขึ้นในระหว่างช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2
       
       มองอย่างต่อเนื่อง วิกฤตเศรษฐกิจครั้งนี้แยกไม่ออกจากวิกฤตการเมือง หรือสงครามครั้งประวัติศาสตร์ของโลก
       
       สงครามโลกครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 ที่แท้แล้วคือสงครามเดียวกัน ถ้ามองในทางประวัติศาสตร์การเมือง
       
       สงครามโลกนี้ คือพลังที่นำสู่การเปลี่ยนผ่านประวัติศาสตร์ระบบโลก หรือกาลอวสานของระบบโลกในยุคอุตสาหกรรมเบา ซึ่งมีประเทศอังกฤษ (จักรวรรดิโลก) เป็นจ้าวมหาอำนาจ
       
       ในเวลาเดียวกัน สงครามครั้งนี้ ไม่ใช่เป็นเพียงสงครามทางการเมืองเท่านั้น แต่เป็นสงครามการเปลี่ยนผ่านทางวัฒนธรรมด้วย
       
       หรือกล่าวได้ว่าเป็นสงครามระหว่าง 2 สายความเชื่อ และวัฒนธรรม (ปรัชญาและทฤษฎี) ที่แตกต่างตรงข้ามกัน
       
       สายหนึ่ง คือสายวัฒนธรรมตะวันตก ซึ่งเชื่อในลัทธิการล่าอาณานิคมและการสร้างอาณาจักรครอบโลก รวบอำนาจ และรวบความมั่งคั่งไว้ที่ศูนย์กลางของระบบโลก
       
       อีกสายหนึ่งคือ สายวัฒนธรรมที่ต่อต้านลัทธิการล่าอาณานิคม และต่อสู้เรียกร้องอิสรภาพ มีแนวคิดในเรื่องการต่อสู้เพื่อเอกราชและประชาธิปไตย บวกรวมกับแนวคิดแบบสังคมนิยมและชาตินิยม
       
       สงครามโลกครั้งที่ 1 ตามด้วยวิกฤต The Great Depression และตามด้วยสงครามโลกครั้งที่ 2 ซึ่งเกิดขึ้นพร้อมๆ กับการเกิดขึ้นของสงครามที่ต่อสู้เพื่ออิสรภาพของบรรดาประเทศเมืองขึ้น
       
       รวมกันทั้งหมด คือภาพวิกฤตแบบองค์รวม ซึ่งประกอบด้วยวิกฤตทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม ที่รวมเป็นหนึ่งเดียว
       
       กล่าวโดยสรุป
       
       วิกฤตทั้งหมด (ทั้งการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม) คือพลังที่ยิ่งใหญ่มาก ซึ่งนำสู่การเปลี่ยนผ่านระบบโลกครั้งประวัติศาสตร์
       
       หลังจากสงครามโลกครั้ง 2 ระบบโลกซึ่งมีอังกฤษเป็นจ้าวมหาอำนาจได้สิ้นอำนาจลง ระบบโลกใหม่ได้ก่อเกิดขึ้น และแตกเป็น 2 ระบบ (หรือ 2 ค่าย) มีค่ายทุนนิยมที่มีสหรัฐอเมริกาเป็นศูนย์กลาง กับค่ายสังคมนิยมที่มีสหภาพโซเวียตเป็นศูนย์กลาง
       
       การล่าอาณานิคมแบบเก่าสิ้นสภาพลง ประเทศที่เคยเป็นเมืองขึ้นจำนวนมากได้รับเอกราช
       ระบบการผลิตใหม่ได้เกิดก่อและขยายตัวขึ้น ที่เราเรียกกันว่า ระบบอุตสาหกรรมหนัก (เหล็ก รถยนต์ เครื่องบิน โทรทัศน์ และพลังงานไฟฟ้า น้ำมัน รวมทั้งพลังงานนิวเคลียร์)
       
       ถ้าเรามองย้อนประวัติศาสตร์แบบคลื่นลูกยาว (Long History) และถามว่า “จุดเริ่มของลูกคลื่นการเปลี่ยนผ่านในอดีต (ช่วงสงครามโลก) นั่นเริ่มเมื่อไรแน่”
       
       เราก็จะพบว่า ประวัติศาสตร์การเปลี่ยนผ่านเริ่มต้นจริงๆ ในช่วง ค.ศ. 1900 ซึ่งเป็นช่วงที่ระบบเศรษฐกิจทุนนิยมโลกเริ่มหดตัว และในเวลาเดียวกัน มหาอำนาจโลกคือจักรวรรดิอังกฤษเริ่มเสื่อมทรุดทางการเมืองและการทหาร
       
       14 ปีหลังจากนั้น จึงเกิดสงครามโลกขึ้น (ค.ศ. 1914 ถึง 1949) ซึ่งในช่วงเวลาหนึ่ง วิกฤตสงครามได้แปรสภาพเป็นวิกฤตเศรษฐกิจขนาดใหญ่ ที่เรียกกันว่า The Great Depression ในช่วงระหว่างสงครามโลก
       
       ถ้าเรากลับมามองวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ โดยลองมองประวัติศาสตร์แบบคลื่นลูกยาว และตั้งคำถามทำนองเดียวกัน
       
        “วิกฤตลูกนี้เริ่มขึ้นจริงๆ เมื่อไหร่”
       
       ผมคงตอบว่า เริ่มขึ้น ‘จริง’ ประมาณ ค.ศ. 2000 ซึ่งเป็นช่วงแรกที่ทุนศูนย์กลางของระบบโลกเริ่มวิกฤตใหญ่ครั้งแรก (จากการทรุดตัวของสินค้าไฮเทค และการแตกของฟองสบู่ E-Economy ในช่วงปลาย ค.ศ. 2000)
       
       ต่อมา วิกฤตลูกนี้ ก็แปรสภาพกลายเป็นสงครามเช่นกัน คือสงครามระหว่างสหรัฐอเมริกากับโลกมุสลิม (โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คือองค์กรผู้ก่อการร้ายสากล และกับบรรดารัฐต่างๆ ที่สหรัฐอเมริกาอ้างว่าเป็นรัฐที่สนับสนุนการก่อการร้ายสากล อย่างเช่น อัฟกานิสถาน อิรัก และอิหร่าน)
       
       สงครามครั้งนี้ เริ่มเกิดก่อขึ้นประมาณ ค.ศ. 2002 และเกิดต่อมาเรื่อยๆ แม้จะไม่รุนแรงเท่ากับสงครามโลกครั้งที่ 1 แต่ก็สามารถทำให้จักรวรรดิอเมริกาถลำลึกและติดกับสงคราม
       
       หลังจากนั้นไม่นาน ประมาณ ค.ศ. 2006 ก็เกิดวิกฤตเศรษฐกิจครั้งใหม่ เริ่มต้นจากวิกฤตน้ำมัน (2006) และตามด้วยวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ในช่วง ค.ศ. 2007 ถึง 2008
       
       ศูนย์ที่ก่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจครั้งนี้คือ ประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งวิกฤตดังกล่าวส่งผลทำให้ฐานะความเป็นศูนย์ของระบบโลกทางเศรษฐกิจ (ศูนย์ของการเงินโลก และศูนย์ของตลาดการบริโภคของโลก) และทางการเมืองของสหรัฐอเมริกาเริ่มเสื่อมทรุด
       
       ถ้าเราศึกษาโลกทางการเมือง ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2 เราก็คงจะเรียกช่วงประวัติศาสตร์นั้นว่า “ยุคหลังจักรวรรดิอังกฤษเป็นใหญ่” และถ้าเรานำมาเทียบกับวิกฤตปัจจุบัน เราก็น่าจะเรียกช่วงประวัติศาสตร์นี้ได้ว่า “ช่วงหลังยุคสหรัฐอเมริกาเป็นใหญ่”
       
       ในช่วงหลังยุคอังกฤษเป็นใหญ่ ได้เกิดศูนย์อำนาจใหม่ในระบบโลกขึ้นมา 2 ศูนย์ และเริ่มพัฒนาเข้มแข็งขึ้นมาเรื่อยๆ
       
       ศูนย์แรกคือ สหรัฐอเมริกา และอีกศูนย์หนึ่งคือ สหภาพโซเวียต
       
       ทั้ง 2 ศูนย์อำนาจได้เติบโตขึ้นเรื่อยๆ ในช่วงสงครามโลก และกลายเป็นชาติมหาอำนาจในเวลาต่อมา

มองจากภาพกว้าง The Great Depression มีบทบาทอย่างสูงต่อการเปลี่ยนผ่านประวัติศาสตร์ แม้ว่า The Great Depression จะเกิดขึ้นที่ประเทศสหรัฐอเมริกา แต่ที่สำคัญวิกฤตครั้งนี้ส่งผลทำให้เศรษฐกิจยุโรป ซึ่งย่ำแย่อยู่แล้วในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 1 เกิดการทรุดตัวหนักลงไปอีก และส่งผลทำให้จักรวรรดิอังกฤษซึ่งเคยเป็นศูนย์กลางของระบบโลกในสมัยนั้น ไม่สามารถฟื้นฐานะผู้นำระบบโลกในด้านเศรษฐกิจได้ แม้จะมีฐานะเป็นผู้ชนะสงครามโลกครั้งที่ 1 ก็ตาม                ถ้าเปรียบเทียบ วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ กับ The Great Depression เราจะพบความคล้ายกันตรงที่ ในขณะที่ The Great Depression ได้สั่นคลอนฐานะของจ้าวจักรวรรดิอังกฤษ วิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ก็กลายเป็นพลังที่กำลังบั่นทอนฐานะทางเศรษฐกิจของมหาอำนาจอเมริกา                ตลาดหุ้นทั่วโลก ซึ่งมีตลาดหุ้น Wall Street เป็นศูนย์กลางทรุดตัวลงประมาณ 50 เปอร์เซ็นต์ตลาดบริโภคใหญ่ที่สหรัฐอเมริกา ซึ่งถือว่าเป็นศูนย์ใหญ่ที่สุดในการบริโภคของโลก คิดเป็นประมาณ 70 เปอร์เซ็นต์ เกิดการหดตัวอย่างหนัก น่าจะทรุดตัวลงประมาณ 40 เปอร์เซ็นต์                บทบาทของ G-8 ภายใต้การนำของสหรัฐอเมริกาจึงลดลง และต้องถูกแทนที่ด้วย G-20                อิทธิพลของสหรัฐอเมริกาทางการเมืองเริ่มลดลง ยุโรป และจีน รวมทั้งรัสเซีย เริ่มมีฐานะทางอำนาจ และมีบทบาทเพิ่มมากขึ้น                ประเด็นสำคัญ ระบบโลกในช่วงนี้ ศูนย์อำนาจใหม่ของโลกเริ่มปรากฏตัวขึ้น 2 ศูนย์                ศูนย์แรกคือ จีน และเอเชีย ส่วนอีกศูนย์หนึ่งคือ ยุโรป                ทั้ง 2 ศูนย์ มีฐานขนาดใหญ่ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม (ขนาดใหญ่พอๆ กับสหรัฐอเมริกา)                ปัจจุบัน ผู้นำจีนพยายามอย่างยิ่งที่จะผลักดัน ‘ยุทธศาสตร์โลกใหม่’ โดยพยายามใช้ ‘วิกฤตเป็นโอกาสสำคัญ’ ที่จะผนึกเอเชียให้เป็นหนึ่งเดียวกัน                ส่วนหนึ่ง เพราะจีนตระหนักว่า ลำพังประเทศจีนเพียงประเทศเดียว ไม่สามารถก้าวขึ้นมาเป็นศูนย์ของระบบเศรษฐกิจโลกได้                มองอย่างเป็นรูปธรรม ประเทศจีนเองมีขนาดเศรษฐกิจ ใหญ่เป็นที่ 3 ของโลก คิดได้ประมาณ 2.9 ล้าน ล้านดอลลาร์สหรัฐ หากเทียบกับอเมริกาซึ่งมีขนาดประมาณ 15 ล้าน ล้านดอลลาร์ ย่อมไม่มีทางเทียบกันได้ แต่ถ้าจีนผนึกรวมกับญี่ปุ่น ซึ่งมีขนาดเศรษฐกิจเป็นที่ 2 ของโลก (ขนาดเศรษฐกิจประมาณ 4.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ) รวมทั้งสามารถผนึกกับไต้หวัน เกาหลี และประเทศต่างๆ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และอินเดีย ร่วมกับประเทศอาหรับต่างๆ                การผนึกกันดังกล่าวนี้จะสามารถสร้างฐานเศรษฐกิจและการเมืองของเอเชียขนาดใหญ่ขึ้นมาได้                ถ้าทำสำเร็จ เอเชียก็จะครองฐานะศูนย์อำนาจใหม่ของระบบโลกในอนาคตได้                ในอีกด้านหนึ่ง ถ้าจีนสามารถผนึกกับโซเวียต ลดความขัดแย้งระหว่างเกาหลีเหนือกับเกาหลีใต้ และระหว่างญี่ปุ่นกับรัสเซียลงไปได้ โอกาสที่ ‘มหาเอเชียบูรพา’ จะผงาดขึ้นมาเป็นศูนย์กลางของระบบโลก ยิ่งมีโอกาสสูงมากขึ้น                ที่สำคัญ การผนึกรวมกันนี้จะมีส่วนช่วยให้ประเทศต่างๆ ในเอเชียก้าวพ้นหรือลดทอนผลกระทบในด้านลบซึ่งเกิดจากวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์ได้ด้วย                ถ้ามองประวัติศาสตร์แบบเปรียบเทียบ เราจะเห็นว่า 2 ช่วงการเปลี่ยนผ่านยุคประวัติศาสตร์นี้ มีอะไรหลายอย่างที่คล้ายๆ กันอยู่บ้าง                ที่ดูเหมือนกันมากคือ ‘การเกิดขึ้นของวิกฤตแบบรอบด้าน’ ซึ่งซ้อนทับกันในหลายด้านในเวลาเดียวกัน ทั้งทางเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรม จนยากที่จะแก้ไขได้ และข้อสำคัญ ‘วิกฤตทั้งหมดเหล่านี้ คือพลังที่นำสู่การเปลี่ยนผ่านยุคประวัติศาสตร์’                แต่รายละเอียดหรือองค์ประกอบ และความหนักหน่วงของสภาพวิกฤตใน 2 ช่วงประวัติศาสตร์นี้ไม่เหมือนกัน                ในช่วงการเปลี่ยนผ่านยุคสงครามโลก หัวใจของวิกฤตคือ ‘การเมือง’ หรือ ‘สงคราม’ ซึ่งรุนแรงอย่างมาก รองลงมาคือ ‘วิกฤตเศรษฐกิจ’                แต่ในช่วงปัจจุบัน วิกฤตที่ดูจะรุนแรงอย่างมาก (ขึ้นเรื่อยๆ) น่าจะเป็นเรื่อง ‘วิกฤติสิ่งแวดล้อม’ หรือ ‘วิบัติภัยทางธรรมชาติ’ รวมทั้งเรื่องโรคร้ายที่กำลังคุกคามมนุษยชาติ รองลงมาคือวิกฤตเศรษฐกิจ                วิกฤตคราวนี้ อาจมีเรื่องราวสงครามบ้าง แต่จะจำกัดอยู่ในพื้นที่ที่ช่วงชิงกันเฉพาะที่ และมีลักษณะที่กระจัดกระจาย ไม่หนักหน่วงเท่าสงครามโลกครั้งที่ 1 และ 2                มองในแง่เศรษฐกิจ ผมคิดว่าวิกฤตแฮมเบอร์เกอร์น่าจะหนักกว่า The Great Depression เนื่องจากระบบโลกในยุคปัจจุบันเชื่อมโยงและพึ่งพากันมาก จึงสามารถส่งผลกระทบซึ่งกันและกันอย่างมาก                หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 เราจะพบว่า ระบบโลก (แบบใหม่) ได้เกิดการเคลื่อนตัวใหม่ ทั้งทางการเมือง เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม โลกได้ก้าวสู่การสิ้นยุคล่าอาณานิคมแบบเก่า ระบบโลกแยกออกเป็น 2 ค่าย (หรือ 2 ระบบ) พร้อมๆ กับการเกิดขึ้นของการปฏิวัติด้านพลังงาน และอุตสาหกรรมใหม่                ปัจจุบัน เราเริ่มมองเห็นการเปลี่ยนผ่านในหลายๆ ด้าน เช่นกัน                1. การเปลี่ยนผ่านพลังงานโลก จากยุคน้ำมันและถ่านหินสู่พลังงานทางเลือก ซึ่งเรียกกันทั่วไปว่า การปฏิวัติสีเขียว ซึ่งรวมไปถึงการสร้างเมืองและชุมชนแบบใหม่ และวัฒนธรรมใหม่ที่เอื้ออาทรต่อธรรมชาติ ปัจจุบันถือว่าประเทศในย่านยุโรปก้าวหน้าไปในด้านนี้มากกว่าประเทศอื่นๆ                2. การเปลี่ยนผ่านระบบการผลิต จากการใช้คนงานสู่ระบบที่ใช้เครื่องจักรหรือหุ่นยนต์ (Robot) อย่างสมบูรณ์แบบ ประเทศที่นำหน้าหรือก้าวหน้ามากในเรื่องนี้น่าจะเป็นประเทศญี่ปุ่น                3. การเปลี่ยนผ่านจากยุคการผลิตสินค้า (หรือยุคบรรษัทขนาดใหญ่ครองโลก) มาสู่ยุคธุรกิจการบริการ (ขนาดกลาง และขนาดเล็ก) ซึ่งก่อตัวขึ้นแล้วในเกือบทุกประเทศ (โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวจีนจะเชี่ยวชาญเรื่องการทำธุรกิจบริการแบบเล็กๆ มากกว่าประเทศอื่นๆ)                4. การเปลี่ยนผ่านจากยุคเมืองแบบอภิมหานคร เช่น นิวยอร์ก มาสู่ยุคเมืองนิเวศน์และชุมชนยั่งยืน ไม่เน้นความใหญ่ แต่ตั้งอยู่บนฐานวัฒนธรรมที่เอื้ออาทรต่อธรรมชาติ                5. การสิ้นลงของยุคการผลิตสินค้าเพื่อการตลาด (แบบไร้พรมแดน) สู่ยุคเมืองและชุมชนที่เพียงพอ โดยมีตลาดภายในที่มั่นคงและเลี้ยงตนเองได้แบบยั่งยืน                6. การสิ้นสุดลงของยุคเงินไร้พรมแดนที่ไร้เสถียรภาพ สู่ยุคการสร้างระบบเงินตราโลกใหม่ที่มีเสถียรภาพมั่นคง โดยไม่มีเงินตราระบบใด (เช่น เงินดอลลาร์) มีฐานะสูงกว่าเงินตราอื่นๆ                7. การสิ้นลงของยุคที่ระบบโลกมีจ้าวจักรวรรดิเพียงศูนย์กลางเดียว สู่ระบบโลกที่มีหลายศูนย์ (เอเชีย ยุโรป อเมริกา และรัสเซีย) โดยไม่มีศูนย์ใดมีฐานะอำนาจสูงสุด                มองในแง่วัฒนธรรม วิกฤตปัจจุบันกำลังรื้อทิ้งกระแสวัฒนธรรมแบบโลกาภิวัตน์ ซึ่งมีวัฒนธรรมอเมริกาคาวบอยเป็นศูนย์กลาง                วัฒนธรรมอเมริกาคาวบอย คือรากที่มาของวัฒนธรรมโลกแบบโลกาภิวัตน์ ซึ่งแพร่ไปทั่วโลกพร้อมกับการสร้างกระแสวัฒนธรรมบริโภคนิยมและบันเทิงนิยมแบบสุดขั้ว (ความรุนแรง เสพสุข มั่วยา เล่นการพนัน และมั่วกาม)                ปัจจุบัน กระแสต้านโลกาภิวัตน์ทางด้านวัฒนธรรมได้เริ่มเติบใหญ่มากขึ้นเรื่อยๆ โดยเริ่มจากการตั้งคำถามต่อกระแสวัฒนธรรมแบบบริโภคนิยมและบันเทิงนิยม เพราะกระแสดังกล่าวได้ส่งกระทบในด้านลบต่อเยาวชนในประเทศต่างๆ                บางประเทศถึงขั้นตั้งกำแพงทางวัฒนธรรม สกัดไม่ให้วัฒนธรรมตะวันตกแบบอเมริกานิยม แพร่เข้ามากจนเกินไป                บางประเทศ อย่างเช่น จีน และเกาหลี มีการรื้อฟื้นวัฒนธรรมแบบตะวันออกขึ้นมาใหม่ เช่น จีนกำลังส่งเสริมวัฒนธรรมแบบขงจื้อ                แต่การเปลี่ยนผ่านประวัติศาสตร์จะเกิดขึ้นไม่ได้ภายในปีหรือสองปี คงน่าจะใช้ช่วงเวลาไม่น้อยกว่า 10 ปี                กล่าวอย่างสรุปก็คือ                ถ้าเราเรียนรู้เรื่องราวของอดีตจากภาพกว้าง เราจะพบว่าวิกฤตเศรษฐกิจขนาดใหญ่ที่ก่อเกิดขึ้น เช่น The Great Depression ที่แท้แล้วคือส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนยุคประวัติศาสตร์โลก : การเกิดขึ้นของระบบเศรษฐกิจ การเมือง และวัฒนธรรมโลกใหม่ทั้งระบบ ทั้งในระดับภายในประเทศและระหว่างประเทศ                ผมยืนยันว่า                 “วิกฤตเศรษฐกิจใหญ่ครั้งนี้ ไม่ใช่เฉพาะเรื่องของเศรษฐกิจอย่างที่เข้าใจกันเท่านั้น น่าจะเป็นวิกฤตที่นำสู่การเปลี่ยนผ่านระบบโลกครั้งใหญ่ ส่วนการเปลี่ยนแปลงจะมีขนาดใหญ่แค่ไหน ก็ขึ้นอยู่กับความรุนแรง ความยาวนาน และความหนักหน่วงของวิกฤตครั้งนี้” (ยังมีต่อ)